Kunst in de Openbare Ruimte: Kan je die Kopen?

Je loopt door Rotterdam en ziet een enorm beeld staan, midden op een plein. Het voelt levendig, bijna als de stad zelf. Maar dan borrelt er een vraag op: wie betaalt dit eigenlijk?

En mag jij het zomaar kopen? Kunst in de openbare ruimte is overal, maar hoe het werkt, is vaak een mysterie.

Laten we dat eens helder maken, zonder ingewikkelde taal.

Wat is kunst in de openbare ruimte eigenlijk?

Stel je voor: een bronzen beeld van een dier, een muurschildering die een hele gevel beslaat, of een lichtinstallatie die 's avonds oplicht.

Dat is kunst in de openbare ruimte. Het is kunst die niet in een museum hangt, maar buiten staat, waar iedereen het kan zien en aanraken. Het hoort bij de stad, net als de straatlantaarns of de bankjes.

Het belangrijkste is dat het voor iedereen toegankelijk is. Je hoeft geen entree te betalen om het te bekijken.

Deze kunstobjecten veranderen een gewone wandeling in een ontdekkingstocht. In Rotterdam zie je dit overal, van de kubuswoningen tot aan de Erasmusbrug, die op zichzelf al een sculptuur is.

Echter, "openbaar" betekent niet altijd dat het van iedereen is. Vaak is het kunst in opdracht. Een bedrijf, de gemeente of een particulier heeft de kunstenaar gevraagd om iets te maken voor een specifieke plek. De kunstenaar wordt betaald, en het werk krijgt een vaste locatie.

Hoe komt die kunst daar terecht?

Het proces begint meestal met een idee. Iemand wil een plein opfleuren of een gebouw karakter geven.

In Rotterdam gebeurt dit veel via de gemeente, maar ook via private partijen, zoals vastgoedontwikkelaars van de Kop van Zuid of hotels die een exclusieve uitstraling willen. De kunstenaar maakt een ontwerp. Soms is dat een schets, soms een kleimodel. Dan volgt de financiering.

Een beeld van 50.000 euro komt er niet zomaar. Er is een budget nodig voor materiaal, het honorarium van de kunstenaar en de plaatsing.

In Rotterdam zijn er speciale regelingen, zoals de percentageregeling, waarbij een percentage van de bouwkosten naar kunst gaat.

Als het geld er is, begint de productie. Een bronzen beeld wordt gegoten, een stalen constructie wordt gelast. Dan komt het spannende deel: de plaatsing.

Een hijskraan tilt het zware object op zijn plek. De kunstenaar is erbij om te zorgen dat het precies goed staat. Daarna is het officieel: de kunst is openbaar.

Kan je deze kunst kopen?

De hamvraag: mag jij dat beeld op de hoek van de straat kopen?

Het antwoord is ingewikkeld, maar meestal: nee. Als kunst in de openbare ruimte eenmaal staat, is het vaak eigendom van de gemeente of de eigenaar van het terrein. Het is niet bedoeld om verhandeld te worden, net zoals je de straatstenen niet kunt kopen. Maar er zijn uitzonderingen.

Stel, een particulier heeft een beeld in zijn eigen tuin geplaatst, op privéterrein. Dan is het wel zijn eigendom en kan hij het verkopen.

Of denk aan tijdelijke kunst. Voor een evenement zoals het International Film Festival Rotterdam (IFFR) worden installaties geplaatst die na afloop weer worden verwijderd.

Die kunnen soms wel worden gekocht via de kunstenaar of de organisator. Een andere optie is een replica. Sommige kunstenaars maken kleinere versies van hun grote openbare werken.

Bijvoorbeeld een miniatuur van een bekend standbeeld. Die kun je dan kopen via een galerie.

Prijzen en modellen

In Rotterdam zijn er galeries die zich specialiseren in dergelijke editions. Je koopt dan niet het echte beeld op straat, maar een officieel kunstwerk van de kunstenaar. Als je een werk wilt kopen, ontdek dan de mogelijkheden van de Kunstkoopregeling; de prijs hangt verder af van de kunstenaar en de grootte.

Een kleine sculptuur van een bekende Rotterdamse kunstenaar, vaak met wortels in de rijke geschiedenis van de Rotterdamse kunsthandel, kost al gauw tussen de €1.500 en €5.000.

Een groot, uniek beeld voor in je tuin of bedrijfsruimte kan snel oplopen tot €20.000 tot €50.000 of meer. Er zijn verschillende modellen.

Je kunt een bestaand werk kopen, dat al eerder is tentoongesteld. Of je kunt een commission geven: je vraagt de kunstenaar om iets speciaal voor jou te maken.

Dat is duurder, maar je krijgt dan een uniek stuk. Voor VIP-ervaringen tijdens evenementen, zoals de Rotterdamse Kunstdagen, bieden sommige galeries exclusieve previews aan, waar je rechtstreeks van de kunstenaar kunt kopen.

• Small edition (oplage van 10): €800 - €2.000
• Medium sculptuur (unica of kleine oplage): €5.000 - €15.000
• Groot werk (tuin of openbaar in opdracht): €20.000 - €100.000+

Praktische tips voor kopen

Wil je echt iets kopen? Begin met onderzoek en bouw je eigen kunstcollectie met een Rotterdams thema. Bezoek galeries in Rotterdam, zoals die op de Witte de Withstraat of rondom het Museumpark.

Vraag naar kunstenaars die werken in de openbare ruimte. Zij hebben vaak een portfolio met foto's van hun buitenwerken. Neem contact op met de kunstenaar zelf.

Veel kunstenaars hebben een website of zijn te vinden via sociale media.

Wees duidelijk over je budget en wat je zoekt. Een tip: vraag naar de verhaallijn achter het werk. Kunst met een verhaal is waardevoller en leuker om te hebben.

Als je een werk koopt, zorg dan voor een certificaat van echtheid. Dat bewijst dat het echt is.

"Kunst kopen is niet alleen een object, maar een stukje van de stad in huis halen."

En denk na over de plaatsing. Een groot beeld heeft ruimte nodig.

Als je het in de openbare ruimte wilt plaatsen, moet je toestemming vragen aan de gemeente. Dat is een heel ander proces, met vergunningen en overleg. Sluit af met een stap voor stap plan: 1) Bezoek een kunstbeurs in Rotterdam, 2) Praat met een galeriehouder, 3) Vraag naar beschikbare werken, 4) Onderhandel over prijs en plaatsing. Zo wordt de openbare kunst ineens heel persoonlijk.